Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms

SƠ LƯỢC TIỂU SỬ GIÁO SƯ TẠ QUANG BỬU  

Cựu Tổng Ủy viên Hội Hướng Ðạo Trung Kỳ

---oOo---

(Tư liệu của trang Web taquangbuu.infirms.com)

Giáo sư Tạ Quang Bửu là một trong những nhà trí thức tài giỏi nhất của Việt Nam từ khi giành lại độc lập năm 1945. Ông đã cống hiến rất nhiều cho cách mạng giải phóng dân tộc cũng như nền khoa học nước nhà, và góp phần không nhỏ trong sự nghiệp phát triển giáo dục Việt Nam.

Ông sinh ngày 23-7-1910 tại thôn Hoành Sơn, xã Nam Hoành, Huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An.

Năm 1917, tại Tam Kỳ - Quảng Nam, trong kỳ thi về Hán ngữ - văn hóa Việt - toán được tổ chức cho các trẻ em lên bảy, cậu bé Bửu đã đỗ rất cao và từ đó trở nên nổi tiếng vì học tập xuất sắc.

Năm 1922, Bửu thi đỗ vào trường Quốc học. Bốn năm sau, cậu thi Thành chung đỗ hạng nhì. Rồi sau đó ra Hà Nội học ở trường Bưởi.

Năm 1929, cậu Bửu đỗ đầu tú tài bản xứ và đỗ đầu tú tài toán của một trường Tây, đồng thời đạt điểm rất cao trong kỳ thi triết học cũng ở trường này. Toán và triết là hai môn học mà cậu Bửu thích nhất. Sau đó, nhờ vào thành tích học tập, Bửu nhận được học bổng du học ở Pháp.

Đến Paris, Bửu chọn toán là ngành học chính. Giáo sư Beaulian dạy toán rất yêu mến Bửu vì cậu mê toán, rất thông minh, và khả năng suy luận sắc sảo. Trong kỳ thi tốt nghiệp có hơn 100 sinh viên tham dự, chỉ có 4 người thi đỗ. Và Bửu là 1 trong số 4 người đó.

Tốt nghiệp xong, Bửu đến Bordeaux để học về cơ khí. Rồi cậu thi đỗ và giành được học bổng vào đại học danh tiếng Oxford ở nước Anh. Trong thời gian ở Anh, Bửu rất tích cực tham gia phong trào hướng đạo. Có lẽ Bửu là hướng đạo sinh Việt Nam đầu tiên dự trại Tráng sĩ của tổ chức hướng đạo thế giới. Ông được dự khóa đào tạo trại trưởng ở Anh và được cấp bằng trại trưởng huấn luyện (DCC) cho toàn Đông Dương.

Khi học ở Pháp cũng như ở Anh, Tạ Quang Bửu có một lối nghĩ và cách học rất độc đáo: Học để biết chứ không phải học có bằng cấp, học một cách tự giác và tự học là chính, tự trang bị cho mình những kiến thức mới của thời đại. Tự học suốt đời là phương châm mà ông đã thực hiện một cách xuất sắc. Chính vì vậy mà ông có một nền kiến thức cơ bản rất vững chắc, hiểu biết rộng nhiều lãnh vực khác nhau của khoa học như toán học, vật lý học, cơ học, điện, vô tuyến điện, sinh học…và cả triết học, thể dục thể thao.

Trở về nước, Bửu từ chối trở thành công chức trong bộ máy cai trị của thực dân Pháp. Ông nhận giảng dạy tiếng Anh và toán tại trường Phú Xuân và trường Provindence, 2 trường tư ở Huế. Trong thời gian này, ông chú tâm rèn luyện thêm tiếng Hán. Ông còn cộng tác với nhiều công ty công nghiệp của nước ngoài. Ông đã làm thực dân Pháp sửng sốt khi từ chối nhận huân chương Bắc đẩu bội tinh khi ông thiết kế thành công đường dây điện cao thế cho nhà máy vôi Long Thọ.

Lòng tha thiết yêu tổ quốc, căm ghét thực dân đô hộ Pháp của anh thanh niên Tạ Quang Bửu đã được nhen nhóm từ thuở thiếu thời dưới ảnh hưởng sâu sắc của những nhà nho yêu nước, trong đó có cụ Phan Bội Châu.

Tạ Quang Bửu trở thành tổng ủy viên của xứ hội Hướng đạo Trung kỳ trong khoảng thời gian từ 1942-1945. Trong suốt quá trình làm hướng đạo của mình, trưởng DCC Tạ Quang Bửu luôn có một mục đích rõ ràng là hướng dẫn các đoàn sinh đi theo con đường yêu nước, làm việc có ích cho xã hội. Những người hướng đạo sinh đã được rèn luyện cả về thể lực lẫn ý chí trong những điều kiện cực kỳ gian khổ không chỉ vì mục đích làm việc thiện mà còn có mục đích cao cả hơn, đó là phục vụ tổ quốc.

Giáo sư Tạ Quang Bửu là một trong những trí thức đầu tiên đứng trong hàng ngũ cách mạng. Tháng 8-1945, ông ra Hà Nội tham gia cách mạng, giữ chức Tham nghị trưởng Bộ Ngoại  giao, giúp Bác Hồ làm công tác đối ngoại rất phức tạp trong những tháng đầu của cách mạng.

Năm 1946, ông đã là thứ trưởng, rồi bộ trưởng quốc phòng  của chính phủ Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa. Tháng 9-1948, ông đề nghị Bác Hồ cử Võ Nguyên Giáp làm bộ trưởng, còn ông chỉ giữ chức thứ trưởng để giúp tướng Giáp trong chuyên môn khoa học kỹ thuật về quân sự. Trong công việc chế tạo vũ khí, ông đã đóng góp rất nhiều cho kỹ thuật quân sự của quân đội Việt Nam. Chính giáo sư Trần Đại nghĩa đã nói: “Đúng là trong một số công việc cụ thể, tôi trực tiếp làm nhiều hơn. Nhưng sở dĩ tôi có thể làm được những công việc ấy, là nhờ luôn luôn được anh Bửu chỉ dẫn, giúp đỡ và cộng tác.”

Năm 1954, Tạ Quang Bửu tham gia đoàn đàm phán của chính phủ tại hội nghị Genève, ông là người thay mặt quân đội nhân dân Việt Nam ký văn bản quân sự của hiệp định Genève.

Từ năm1956, giáo sư Tạ Quang Bửu giữ các chức vụ: Giám đốc Trường đại học Bách Khoa Hà Nội rồi Phó chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học nhà nước.

Giáo sư Bửu rất ham đọc sách, ông đọc bất cứ khi nào rảnh ở bất cứ nơi đâu. Ông đọc rất nhanh nhưng nhớ rất lâu. Ông lại có khả năng ngoại ngữ đặc biệt. Ngoài tiếng Pháp, Anh, Hoa, ông còn sử dụng được tiếng Nga, tiếng Ba Lan, tiếng Đức. Các nhà ngoại giao cũng như các phóng viên nước ngoài khi tiếp xúc đều hết sức thán phục về sự thông minh sắc sảo cũng như khả năng phát âm hoàn hảo tiếng Anh của ông.

Trong kháng chiến chống Mỹ, giáo sư Tạ Quang Bửu đứng đầu  tổ nghiên cứu thiết kế chế tạo khí tài phá thủy lôi và bom từ trường của Mỹ. Các khí tài này được nghiên cứu chế tạo thành công, cung cấp cho hải quân Việt Nam đi quét thủy lôi & mìn và Mỹ rải dày đặt tại hải phận miền Bắc Việt Nam. Các khí tài này đã phá hủy thành công cả loại thủy lôi chiến lược mạnh nhất của Mỹ lúc bấy giờ là loại thủy lôi MK52 (đủ sức đánh chìm tàu 10 vạn tấn).

Từ 1965 đến 1976, trên cương vị Bộ trưởng Bộ ĐH & THCN, ông đã góp phần quan trọng trong việc đào tạo nhiều cán bộ khoa học, từ việc góp ý kiến về phương hướng nghiên cứu đến việc tháo gỡ những khó khăn cụ thể tạo điều kiện cho họ đến học tập, nghiên cứu ở các trung tâm khoa học, các trường đại học danh tiếng của các nước. Ông là vị bộ trưởng duy nhất đã thường xuyên đọc các bài giảng về những vấn đề hiện đại của toán học, vật lý học, cơ học, sinh học, y học…, với những cách diễn giải đơn giản những vấn đề phức tạp, có sức hút mãnh liệt đối với người nghe, gợi cho họ lòng khát khao muốn hiểu sâu về các vấn đề được trình bày.

Là người liêm khiết trong cuộc sống, trong sáng trong suy nghĩ và hành động, giáo sư đã không màng tới những đặc quyền đặc lợi cho mình và cho gia đình mình. Suốt đời cho đến lúc nhắm mắt, xuôi tay, giáo sư luôn giữ một nếp sống giản dị, thanh bạch, gần gũi với mọi người. Người ta thường nhắc đến một đặc quyền duy nhất của giáo sư là quyền được vào tận kho sách của Thư Viện Trung Ương để lục sách và mang về nhà cho đến khi dùng xong. Đối với con cái, giáo sư cũng không dành cho những ưu đãi đặt biệt nào, mặc dù ông đã từng quyết định cử hàng chục nghìn học sinh đi du học nước ngoài. Tất cả các con trai của giáo sư đều hoặc đi làm công nhân, hoặc thực hiện nghĩa vụ quân sự rồi mới tiếp tục học đại học trong nước.

Trở về trang chủ